Dolar endeksi nedir, finans piyasalarına etkisi nasıl olur?

   Ticaret, ekonomi, finans vb. birçok alanda karşımıza çıkan öncül para birimi, bilindiği üzere Amerikan dolarıdır.Birçok devlet, kurum, yatırımcı ve kişiler, para politikaları yönetiminde, yeni yatırım düşüncelerinde, ithalat, ihracat gibi birçok alanda karar alırken doların değerini göz önünde bulundurmaktadır.Doların diğer para birimlerine göre değeri ölçülürken birtakım araçlara başvurulur.Dolar endeksi'de bu araçlardan bir tanesi ve hatta en önemlisidir.

Dolar endeksi nedir?

   Dolar endeksi, Amerikan dolarının diğer para birimlerine göre değerini ölçmeye yarayan bir endekstir.İçerisinde 6 çeşit para biriminin katsayılarına göre dağılımı bulunmaktadır. Bu para birimlerinin katsayılarına göre geometrik ortalaması alınarak dolar endeksi oluşturulmaktadır.

Dolar endeksindeki para birimlerinin ağırlıkları;

Eurusd (euro-dolar)                        % 57,6

Usdjpy (dolar-japon yeni)              % 13,6

Gbpusd (ingiliz poundu-dolar)       % 11,9

Usdcad (dolar-kanada doları)         %  9,1

Usdsek (dolar-isveç kronu)            %  4,2

Usdchf (dolar-isviçre frangı)          %  3,6

   Dolar endeksi hesaplamasında en fazla paya sahip olan para birimi eurodur.Avrupa birliği para birimi olan euronun kullanımından önce endeks hesaplamasında Alman markı, Fransız frangı, İtalyan lireti, Hollanda guldeni ve Belçika frangı kullanılmıştır.

Dolar endeksinin tarihsel gelişimi;

   Dolar endeksi ilk olarak Bretton Woods anlaşmasının 1973 yılında kaldırılmasından sonra Amerika merkez bankası(FED) tarafından belirlenmiştir.Hesaplanmaya başlanan 1973 yılında değeri 100 olarak belirlenmiş, zaman içerisinde ise önemli yükseliş ve düşüşler yaşamıştır.En önemli yükselişini 164,7 ile 1985 yılında, en önemli düşüşünü 70,6 ile 2008 yılındaki küresel kriz ile görmüştür.

   Uzun bir süre fed in parasal genişleme ve düşük faiz kararı neticesinde dolar, diğer para birimleri karşısında değer kaybetmiş ve endekste düşüşler görülmüştür.2014 yılında fedin parasal genişlemeyi bitirmesi ve faizlerde artış olma sinyalleri vermesiyle beraber doların diğer ülke para birimleri karşısında değerinin arttığını ve buna bağlı olarak endeksinde yükselişe geçtiğini görmekteyiz.

Dolar endeksi DXY, DX, USDX gibi semboller ile anılmaktadır.

Dolar endeksinin piyasalara etkisi

   Dünya piyasalarında işlem yapılan birçok yatırım aracında en fazla kullanılan para birimi dolardır.Dolayısı ile Amerikan dolarının değerindeki düşüş ve yükselişler dikkatle takip edilmektedir.Doların diğer ülke para birimlerine göre değerini belirleyen dolar endeksinin de bu sebeple büyük ilgi gördüğünü söyleyebiliriz.Bazı yatırım araçlarında dolar endeksinin düşüş ve yükselişine göre işlem yapılarak kazanç elde edilebilmektedir.

Forex’te dolar endeksinin kullanımı

   Dünyanın en büyük finans piyasasından biri olan forex’te de işlem yapan yatırımcılar için dolar endeksini takip etmek son derece önemlidir.Dolar endeksinde meydana gelen yükselişler, Amerikan dolarına olan talebin arttığını yani Amerika’da ticari, siyasi, ekonomik gelişmelerin olumlu yönde yükselişe geçtiğini ve ülkenin para biriminin değer kazandığı yönünde bir algı oluştuğunu söyleyebiliriz.Amerikan dolarına bağlı ürünlerde işlem yapan yatırımcılarda bu yönde alış ve satışlarını şekillendirmekte ve kazanç fırsatları yakalamaya çalışmaktadırlar.

   Bazı forex kurumları kendi platformlarında dolar endeksini izlemeye sunma amaçlı açmış ve tarihsel grafiğini müşterilerine sunmuştur. Bu sayede yatırımcılar eurusd, usdjpy, altın vb birçok parite ve emtianın gidebileceği yön hakkında fikir sahibi olarak yatırımlarını şekillendirebilir.Dolar endeksi trade etmek isteyen yatırımcılar için önemli bir teknik analiz simgesi haline gelse de tek başına paritelerin yönü hakkında bilgi vermez.Dolar endeksini yorumlarken sadece analizlere yardımcı olabilecek bir unsur olarak değerlendirmekte fayda vardır.

Forex’in tarihi nedir?

   

   Forex'in tarihi 1970’li yıllardan günümüze kadar uzanmakta olup, günlük yaklaşık 5,5 trilyon dolarlık işlem hacmi ile dünyanın en büyük piyasası haline gelmiştir.

  

   Foreign exchange kelimelerinin kısaltması olarak bilinen Forex, adı üstünde iki para biriminin değiş tokuşunu simgelemektedir. Eski çağlardan itibaren bakıldığında insanlar, ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ilk olarak ürünlerin takasına başlamıştır. Malı mal ile takas ederek ilk ticari işlemlere başlandı diyebiliriz.Ardından paranın bulunması ile birliktemalın mal ile değil, malın para ile takasına geçilmiştir.Bu süreçte paranın değerini belirleyebilmek için çeşitli yöntem ve anlaşmalar yapılmıştır.

Paranın değerini ölçmek ve standartını belirleyebilmek için yapılan ilk anlaşmalar aşağıdaki gibidir.

Bretton Woods Anlaşması;

   1944 yılında yapılan anlaşma ile Uluslararası Para Fonu, yani kısaca IMF kuruldu. IMF’nin gözetiminde, tüm para birimleri dolara, dolarda altına göre endekslendi. Bretton Woods sistemine göre 35 usd= 1 ons altın olarak belirlendi.Forex'in temellerini oluşturan sisteme göre tüm ülke para birimlerinin değeri ortaya çıktı ve paranın usd ile altın cinsinden ifade edilmesi sağlanmıştır.

Smithsonian Anlaşması;

   1971 yılında imzalanmıştır.Yapılan bu anlaşmada Avrupa para birimlerinin kendi aralarında dalgalanmalarını istikrara kavuşturmak üzerine bir plan hazırlandı. Bu anlaşma ile ABD dolarının değeri düşürüldü, ancak bir süre sonra bu müdahale yeterli gelmeyip yeniden devalüasyona gidilerek doların değer kaybetmesine imkan tanındı. Fakat spekülatif hareketlerin yoğun yaşanması nedeniyle döviz piyasaları işleme kapatılmak zorunda kaldı. 

   Döviz piyasaları yeniden açıldığında Avrupa ve Japon para birimleri dolar karşısında serbest bırakılmış ve bu şekilde serbest kur rejimine geçilmiştir. Bu sayede döviz kurları piyasa tarafından belirlenen serbestliğe kavuşmuş oldu.

Türkiye’de Forex işlemleri;

   Ülkemizde forex işlemlerinin bir kısmı yurtiçi, bir kısmı yurtdışı olmak üzere aracı kurumlar aracılığı ile gerçekleştirilmekteydi. O dönemde yurtiçi kurumlar herhangi bir denetime tabi olmadıkları için müşteriler istedikleri yönde hizmet alamamakta, fiyatlar konusunda zarar görmekte ve mağdur olmaktaydılar.Yurt dışında yapılan işlemlerde ise, kişilerin işlem yaptıkları kurumda herhangi bir muhattap bulamaması, hesaba yatırılan paraların geri çekilememesi, yurtdışındaki birçok kurumun denetime tabi olmaması nedeniyle şikayetler artmış ve bu konuda bir düzenleme getirilmesine karar verilmiştir.

   31 Ağustos 2011 yılında SPK tarafından yayınlanan tebliğ kurallarına göre, Türkiye’de yetki belgesi alan kurumlar tarafından müşterilere forex işlemleri sunulmakta olup, tüm denetimleri Sermaye Piyasası kuruluna bırakılmıştır.Aynı zamanda yurtdışı kurumların Türk vatandaşlarına hesap açması yasaklanmış,bu sayede müşteriler yurtiçi kurumlara yönlendirilerek, piyasanın teşvik edilmesi sağlanmıştır.Türkiye'de aracı kurum açılabilmesi için gerekli bazı şartlar bulunmakta olup, özsermaye yeterliliği başta olmak üzere, gerekli şartları tamamlayan kurumlar hizmet vermekte, bu sayede merdiven altı diye tabir edilen şirketlerin ortadan kalkmasına imkan sağlamıştır.

   Forex'e yatırılan paralar Takasbank nezdinde müşteri adına açılan hesaplarda saklanmaktadır.Bu sayede yatırımcıların güvenle işlem yapabilmekte, kurum iflas etse dahi paralarını Takasbank'tan temin edebilmektedir.2016 yılı Nisan ayı itibariyle Türkiye’de  türev araçlar lisans yetki belgesi olan yaklaşık 40 aracı kurum ve banka bulunmaktadır.

   Forex, tarihi itibariylede bahsettiğimiz üzere uzun yıllar insanların tercih ettiği önemli bir yatırım aracıdır.Yüksek kazanç oranına imkan vermesi, haftaiçi hergün işlem yapılması, kaldıraç ve ürün çeşitliliği dahil birçok özelliği içinde barındırması nedeniyle, önümüzdeki yıllarda da tercih edilecek gibi görünüyor.